در چیستی صدق و توجیه، و تحلیلی بر مبانی تحلیلی صدق پذیری
صدق و اثبات (توجیه)
در چیستی صدق و توجیه، و تحلیلی بر مبانی تحلیلی صدق پذیری
زمینهی موضوعی
در معرفتشناسی، ما با باورهایی مواجه هستیم، که به جهان با این فرض که از ذهن و نظام باور سوژه، صاحب باور، مستقل است، ارجاع میدهند. این دسته از باورها که دارای ارجاع به خارج از ذهن هستند، یا ذاتا موضوعی در حیطهی جهان (و نه ذهن) حیطهبندی میشوند. گزینهی صدق و توجیه پر رنگ میشود. یعنی
- آیا ارجاع به هدف خود اثابت کرده یا میکند؟
- آیا قابلیت تشخیص و صلاحیتی برای چنین ارزیابیای داریم؟
اینجا این مهم به شکل خلاصه تحلیل اولیه شده است.
صدق و اثبات (توجیه)
به شکل خلاصه: ...
- صدق و توجیه به باورها و گرایش های گزاره ای مرتبط هستند.
- صدق به یک گزاره و ارتباط آن گزاره با نفس الامر خود (حوزه ی موضوعی خود) مرتبط است.
- توجیه یا اثبات به ارتباط آن گزاره (باور) به صاحب باور و دارنده ی ادعای آن گزاره مرتبط است.
به عبارت دیگر:
- صدق مقام ثبوتی و تحققی (هستی شناختی) یک گزاره است. به شکلی که وضعیت گزاره را آن گونه که در نفس الامر هست را مورد نظر قرار می دهد.
- توجیه مقام اثباتی و حوزه ی معرفت شناختی مرتبط با یک ادعا و گزاره است. به شکلی که توانایی، قابلیت و میزان اطمینان پذیر بودن فاعل شناسا (سوژه) را در باور به آن ادعا مورد نظر قرار می دهد.
باز به عبارت دیگر:
- گزاره هایی که هستی را آنگونه که هست روایت می کنند، صادق هستند.
- گزاره هایی که در حدود توانایی معرفت شناختی فاعلان شناسا، بدون خطا و به شکل اطمینان بخش و یقین آفرین حاصل شده باشند، گزاره های (موجه) توجیه شده هستند.
باز به عبارت دیگر:
- صدق معطوف به شیء فی النفسه است. پدیده یا
**Nomen** - توجیه معطوف به درک شیء از طریق یک فرایند اطمینان بخش و بدون خطا است. پدیدار یا
**phenomen**
اجزای معرفت
باور
انواع باور
دستهی صفر
، باور به وجود چیزی یا امری است، صرفا به این معنا که هست. (فارغ از ویژگی آن یا ادعایی برای شناخت محتوایی وجودش!) مثلا واقعیت هست! جهان هست، هستی هست.
دستهی صفر +
بر اساس امر وجودی، در مورد باورهایی از جنس: هر الفی ویژگی ب را دارد. این باور یا:
- باور استقرایی
- باور قیاسی
- باور استنباطی
- باور تحلیلی- معناشناختی (بنا به تعریف)
- باور اعتقادی-ایمانی
- …
است.
چیستی باور
یک وضعیت ذهنی است که موضع سوژه را نسبت به موضوعی بیان میکند.
باور معرفتی (Believe That)
-
باور به مثابه حالت ذهنی
-
باور گزارهای
باور اعتقادی (Believe in)
یا از دیدی دیگر:
باور ارزشی
باور هنجاری
باور عملی
توجیه
موجه بودن: کیفیتی خاصی از باور که فرایند حصول به باور، ارتباط آن با سایر باورها، نوع رابطهی صاحب باور با باور و نظایر آنرا مورد تحلیل قرار میدهد تا مبنایی هنجاری، فرایندی و قابل ارزشیابی از تغییر، تقابل، تنوع و تکثر باورها به دست دهد.
نیازمندیهای توجیه
باید ابتدا یک قواعد هنجاری وجود داشته باشد تا سپس تطابق و رعایت شدن یا نشدن بررسی و توجیه یا موجهسازی قابل ارزشیابی باشد!